A/ZDatumLocatie

The wonder of gliding | Interview met Alexandre Hamel van Le Patin Libre

‘Vertical Influences will blow your mind.’

De nieuwste show van het Canadese Le Patin Libre kreeg wereldwijd vijfsterrenrecenies. Het collectief van kampioenkunstschaatsers – dat zich doelbewust afkeerde van de wedstrijdsport en commerciële shows als Holiday- en Disney on Ice – onderzoekt als eerste ter wereld de mogelijkheden van moderne- en urbandans op het ijs. “We hebben de schaatsdanskunst als het ware ‘uitgepuurd’, als een schilder die nog slechts een rood vlak op een doek schildert.”

Tekst: Astrid van Leeuwen

Alexandre Hamel. Artistic Director Le Patin Libre

“Een stelletje gefrustreerde grumpy mannelijke schaatsers.” Zo omschrijft Alexandre Hamel, lachend en met veel gevoel voor ironie, zichzelf en de andere oprichters van Le Patin Libre. Hamel: “Sprekend voor mijzelf: ik was het zat om medailles te winnen. Van mijn negende tot mijn tweeëntwintigste heb ik niet anders gedaan dan kunstschaatswedstrijden rijden. Daarna heb ik nog korte tijd shows gereden, maar ik wist al gauw: Disney on Ice is écht niet mijn ding.”

Samen met vier collega-kunstschaatsers – die dezelfde ontevredenheid voelden – gooide Hamel in 2005 het roer radicaal om en startte Le Patin Libre. “De naam zegt het al: we wilden blijven schaatsen, maar tegelijkertijd compleet vrij en onafhankelijk zijn en daarbij onze passie voor dans op een heel andere manier aanwenden.”

“We begonnen heel simpel: tijdens het wintercarnaval in Quebec en bij andere ‘outdoorparties’ gaven we kleine showtjes op bevroren vijvers en schaatsbaantjes. Met het traditionele figuurschaatsen had dat niets van doen, dat zou bij dat soort gelegenheden ook totaal niet passen. Wij voerden een simpele acrobatische routine uit en bedachten daarbij allerlei weirde verhaaltjes. Met dat laatste zijn we trouwens al snel gestopt, want we zijn slechte acteurs en je moet doen waar je écht goed in bent en dat is schaatsen.”

Voor Hamel en zijn vrienden was die eerste periode, zegt hij, ‘absoluut bevrijdend’. “Juist omdat we klein begonnen, konden we eindeloos experimenteren. Met idiote dingen, gecompliceerde dingen. Elke nieuwe ontdekking gaf ons een intens blij gevoel.”

ROCK-‘N-ROLL

De eerste, meer professionele shows van Le Patin Libre bewogen zich, aldus Hamel (inmiddels 33) tussen folk en rock-’n-roll, met daarbij veel acrobatiek en humor. “En we vinden het nog steeds leuk om af en toe dat soort optredens te doen. Maar langzaam maar zeker ontwikkelde onze stijl zich steeds meer richting abstracte moderne- en urbandans. We hebben de schaatsdanskunst als het ware ‘uitgepuurd’, haar gezuiverd van alle overbodige poespas en tierelantijnen en teruggebracht naar de essentie. Zoals een schilder die nog slechts een rood vlak op een doek schildert.”

De basis is daarbij, zegt Hamel, de glijtechniek. “In de kern gaat schaatsen natuurlijk niet om ingewikkelde draaien en sprongen, maar om het glijden. Juist wanneer je al die spectaculaire hoogstandjes weglaat, bleek dat glijden – in een onbeweeglijke of juist heel wonderlijke positie – een enorm sterk effect te kunnen sorteren. Simpelweg samen in een cirkel glijden kan bijvoorbeeld ronduit betoverend zijn. Daarna zijn we allerlei andere elementen gaan toevoegen, maar dat glijden is de basis.”

VIRTUOOS

Dat betekent overigens zeker niet dat de shows van Le Patin Libre niet virtuoos zijn. “Ook al doen we totaal iets anders, we willen als groep de virtuositeit en die extreme controle over het lichaam behouden. Vier van ons zijn voormalige kampioenen in verschillende stijlen: ijsdansen, de vrije kür, enzovoort. We hebben ook allemaal andere kwaliteiten en een andere fysiek. De een is lang en heeft zich naast het schaatsen verdiept in martial arts, ikzelf ben een kleine, explosieve springer en Pascale Jodoin – de enige dame in de groep – is extreem vrouwelijk, maar tegelijkertijd heel gespierd. Het vijfde lid van de groep, Jasmin Boivin, is een autodidact. Hij kwam bij ons binnen als componist. Vroeger heeft hij ijshockey gespeeld – bijna iedereen in Canada doet wel íets met schaatsen. Maar toen hij met ons werkte begon hij voor het eerst op het ijs te dansen, in een stijl die heel dicht tegen de urbandans aan ligt, en echt: ik heb nog nooit iemand zich zó snel tot een ware virtuoos zien ontwikkelen.”

Die openheid voor talent van buitenaf kenmerkt Le Patin Libre. “We hebben voor onze volgende show recent tien dansers gecontracteerd. De meesten van hen hebben een succesvolle achtergrond in het wedstrijdschaatsen, maar we hebben ook twee weirdos aangenomen die zichzelf tot grote hoogte hebben gebracht.”

GROEP VERSUS INDIVIDU

Vertical Influences, de show waarmee Le Patin Libre in het Holland Dance Festival staat, bestaat uit twee choreografieën. “De naam is – vanwege de klank – upside down, want we beginnen met Influences, geïnspireerd door de tegenstelling tussen de groep en het individu. We hebben hiervoor samengewerkt met Ruth Little, een dramaturge die haar sporen vooral heeft verdiend binnen de toneelwereld en dan vooral met toneelstukken zonder tekst. Ze heeft onze choreografische experimenten, maar ook óns, tot op het bot geanalyseerd. Ze liet ons woorden gebruiken bij alles wat we deden, zonder deze hardop te zeggen, en daaruit ontstond eigenlijk als vanzelf het thema van de groep tegenover het individu. En dat werkte uitermate goed: er zit geen dialoog in de choreografie, maar alles wat we doen heeft betekenis. Toeschouwers zien allemaal iets anders in Influences, maar wat we van mensen terugkrijgen, ligt wel heel dicht bij het gevoel dat we wilden uitdrukken.”

In Vertical borduurt de groep verder op hetzelfde thema, maar nu is er, zegt Hamel, meer onderlinge harmonie. Lachend: “Dit is het feel good-deel van de voorstelling.” Het publiek wordt in Vertical óp het ijs gehaald, de toeschouwers zitten pal op de performers. “Vertical triggert de zintuigen. Als kijker heb je echt het idee dat je ín de voorstelling zit. Je voelt de wind in je haren, ervaart de vibratie van de muziek.”

VREDE SLUITEN

De dansersgroep van Le Patin Libre is inmiddels zes jaar in dezelfde samenstelling (vier mannen en één vrouw) met achtereenvolgens Dirty Laundry / Confidences en Vertical Influences op tournee. “Dat creëert een familiegevoel. We leven met elkaar en wat het allermooist is: we delen dezelfde passie. Continu op tournee zijn, is geen makkelijk leven, maar voor ons is het the greatest thing. We houden van elkaar.”

Door Le Patin Libre heeft Hamel, zegt hij, vrede kunnen sluiten met het kunstschaatsen. “Kunstschaatsen is toch iets wat je als kind opgedrongen wordt. Niet per se door je ouders, als wel door het ‘systeem’. Je begint er – hopelijk – uit vrije wil mee, maar voor je het weet is het kunstschaatsen je identiteit. Zeker als je een jongen bent. Iedereen houdt van je, vindt je een ‘God’. De kunstschaatssport is een heel conservatieve en lucratieve wereld en daarom is het – zeker wanneer je ouders enorm veel geld in je geïnvesteerd hebben – niet makkelijk om eruit te stappen. De meeste kunstschaatsers die ik ken weten dat het cheesy en ouderwets is wat we doen, maar niettemin zetten we onze breedste smile op en gaan door. Gelukkig heb ik, door Le Patin Libre, opnieuw leren waarderen wat ik doe en wat ik daarmee wil. Nu schaam ik me niet meer. Ik durf mijn vrienden nu uit te nodigen voor mijn shows, ik kan trots zijn op wat ik neerzet. Because I like what I do.

Le Patin Libre’s Vertical Influence is van 23 t/m 27 januari te zien in De Uithof. Meer informatie en tickets >