A/ZDatumLocatie

Wereldhit van meesterchoreograaf Ohad Naharin nu te zien in Den Haag. 'De dansers brengen mij waar ik nooit gedacht had te komen'

Nederland moest het lang stellen zonder nieuw werk van een van ’s werelds meest fascinerende choreografen, Ohad Naharin. Maar met zijn sensationele, alom bejubelde voorstelling SADEH21 maakt hij het gemis in één klap goed. “Het grijpt je”, zeggen kenners, “naar de keel te zien wat Naharin uit zijn dansers haalt.”

Tekst: Astrid van Leeuwen

Eindeloos improviseren in de repetitiestudio gaat hem en zijn dansers altijd makkelijk af, zegt Ohad Naharin. Maar dit keer stond hij het zijn dansers én zichzelf bewust niet toe om ‘los te gaan’. “Bij SADEH21 wilde ik opzettelijk steeds heel weinig materiaal maken. Ik creëerde op een dag bijvoorbeeld slechts twintig seconden en in de uitwerking daarvan mochten de dansers alleen dát gebruiken. Ze mochten het volume opvoeren of terugbrengen, het tempo, de dynamiek, ze mochten overdrijven of juist kiezen voor understatement, maar meer ook niet. Dat sommige delen aanvankelijk saai of deprimerend leken te worden, deed er niet toe. Het ging erom gaandeweg tot een essentie te komen, met weinig écht iets te zeggen.”

In het begin van zijn carrière was de Israëlische Naharin (66) “heel erg bezig met choreograaf zijn, met mijn eigen materiaal neerzetten”. Tegenwoordig vindt hij het veel belangrijker om zijn dansers te ondersteunen bij de interpretatie daarvan. “Ik houd niet van mijn choreografieën. Ik houd van de dansers, van wat zij doen met wat ik aanreik.” Toen hij de studio inging om SADEH21 te maken, had hij alleen een duidelijk beeld over het einde. “Voor de rest zat ik, zoals altijd, vol ideeën, maar ik zie die vooral als een springplank. Gaandeweg brengen die ideeën mij op plekken waar ik nooit geweest ben, nooit gedacht had te komen en zelfs nooit van had kunnen dromen. En dat dank ik
vooral aan mijn dansers.”

Gefrustreerde vissers
SADEH is Hebreeuws voor veld. En dat belicht ook hoe Naharin het maakproces ziet: de repetitiestudio is voor hem een speelveld, een plek van oneindig experiment en onderzoek. “Alleen heeft SADEH in het Hebreeuws een ietwat romantische bijklank, een zweem van buitenleven en koetjes in de wei. En dat wilde ik niet. Dus om de term wat ‘af te koelen’ heb ik er ‘21’ aan toegevoegd.”

In de internationale pers werd de titel al snel gelieerd aan Naharins vaderland. SADEH21 zou mogelijk staan voor een militaire post. Het overkomt de Israëlische choreograaf voortdurend: aan zijn werk wordt vrijwel altijd een politieke of sociaal-maatschappelijke betekenis toegekend. Zo zou het decor in SADEH21 de scheidingsmuur in Israël
symboliseren, en zouden sommige scènes ronduit militaristisch aandoen.

Naharin: “Natuurlijk bevatten mijn choreografieën tal van verhalen, maar wie het universum dat ik toon al bij voorbaat in een bepaalde richting interpreteert, houdt zich bezig met roddel, in plaats van naar een essentie te zoeken. Net als bij een schilderij gaat het in mijn werk allereerst om visuele aspecten: harmonie, virtuositeit, kwetsbaarheid. In het geval van SADEH21 zijn drie pijlers van belang: de interpretatie van de dansers, de muziek en het licht. In de manier waarop deze vaak juist niet en soms wel met elkaar gerelateerd zijn, vind je de verhalen.” Schamper merkt hij op: “Over een van de scènes in SADEH21 waarover het vaakst wordt geschreven dat de mannen erin ‘iets militaristisch doen’, zou je net zo goed kunnen zeggen dat het om gefrustreerde vissers gaat, teleurgesteld omdat er vandaag geen vis in de zee zat. Dat komt dichter bij de waarheid dan welke oorlogsgerelateerde uitleg ook.”

Ohad Naharin
De Israëlische Ohad Naharin (in 1952 geboren in kibboets Mizra) wordt wereldwijd beschouwd als een van de meest vooraanstaande hedendaagse choreografen. In 1990 werd hij benoemd tot artistiek directeur van de Batsheva Dance Company in Tel-Aviv en met zijn avontuurlijke artistieke visie en eigenzinnige danstaal heeft hij dit gezelschap tot grote hoogten gebracht. Naharin is ook grondlegger van de innovatieve bewegingstaal (of beter bewegingsfilosofie) Gaga waarmee hij zijn uitzonderlijke dansvocabulaire verder verrijkte en een revolutie op gang bracht in de training van dansers (en niet-dansers) in Israël en daarbuiten. Zijn oeuvre telt inmiddels meer dan dertig choreografieën, merendeels gecreëerd voor Batsheva en de juniorengroep Batsheva Ensemble.

Hoewel Naharin terughoudend is met toestemming geven om zijn werk uit te voeren, staan zijn choreografieën op het repertoire van een select aantal toonaangevende internationale gezelschappen, waaronder Nederlands Dans Theater, dat onlangs nog zijn meesterwerk The Hole uitvoerde. De muzikale opleiding die Naharin tijdens zijn jeugd genoot, gebruikt hij om de impact van zijn choreografieën te versterken, waarbij hij regelmatig samenwerkt met vooraanstaande musici. Naharin heeft talloze onderscheidingen op zijn naam staan, waaronder twee Bessie Awards, een Benois de la Danse Lifetime Achievement Award, een Jewish Culture Achievement Award van de Foundation for Jewish Culture en een benoeming tot Chevalier dans l’Ordre des Arts et des Lettres van de Franse overheid.

Sadeh21 | Batsheva Ensemble

Sadeh21 | Batsheva Ensemble

De Israëlische Batsheva Dance Company, bolwerk van een van ’s werelds meest fascinerende choreo-grafen, Ohad Naharin, komt terug naar Nederland met de wereldhit SADEH21. “Het grijpt je naar de strot te zien wat Naharin uit zijn dansers haalt”, zeggen kenners over de productie, die door de internationale pers op vijfsterrenrecensies werd onthaald. adeh21 laat precies zien waar Naharin zo vermaard om is: dans die krachtig, explosief, maar bij vlagen ook gevoelig en ingetogen is. De titel verwijst naar het Hebreeuwse woord voor (onderzoeks-)veld en belicht hoe Naharin het maakproces ziet: de repetitiestudio is voor hem een speelveld, een plek van oneindig experiment en onderzoek. De bewegingen in Sadeh21 lijken ter plekke op te borrelen, los en spontaan, maar in werkelijkheid zijn ze uiterst exact gechoreografeerd. Naharin trakteert zijn publiek op briljante abstracte dans, maar in recensies werd de productie vaak ook gerelateerd aan de situatie in het Midden-Oosten. Zelf zegt hij daarover: “Natuurlijk bevatten mijn choreografieën tal van verhalen, maar wie het universum dat ik toon al bij voorbaat in een bepaalde richting interpreteert, houdt zich bezig met roddel, in plaats van naar een essentie te zoeken. Net als bij een schilderij gaat het in mijn werk allereerst om visuele aspecten: harmonie, virtuositeit en kwetsbaarheid.”