A/ZDatumLocatie

‘Reken maar dat de mensheid de boel opnieuw en opnieuw verkloot’ Interview met Hofesh Shechter

De Israëlische choreograaf, danser, muzikant en componist Hofesh Shechter is op dit moment een van de grootste smaakmakers binnen de internationale hedendaagse dans. Hij maakt dans als een ‘stadsguerilla’: dierlijk, rauw, onorthodox en explosief, en hij componeert er voor een groot deel zelf de muziek bij. In zijn internationaal bejubelde productie Grand Finale roept hij een apocalyptisch beeld op van een wereld in vrije val. Maar niet zonder hoop. “Zelf heb ik na de voorstelling meestal een enorm ‘up-gevoel’.”

Tekst: Astrid van Leeuwen

Een vooropgezet idee had Hofesh Shechter (43) niet toen hij, ter voorbereiding op zijn nieuwe creatie, met zijn dansers zijn intrek nam in een voormalig klooster in het Italiaanse dorp Villa Nappi. “Een fantastische ervaring! We hadden er voor een maand een kleine studio tot onze beschikking. We zaten volledig in onze eigen ‘bubbel’ op het Italiaanse platteland en mijn enige vertrekpunt was dat ik mij wilde laten inspireren door de energie om mij heen.”

In de gesprekken met zijn – deels nieuwe – dansers bleek al gauw sprake van wat Shechter omschrijft als ‘een collectieve paniek’. “We spraken over de financiële wereld, natuur, milieu, klimaatverandering, de vluchtelingenproblematiek, enzovoort, en er bleek een algemeen besef te heersen dat dingen aan het instorten zijn, dat we de controle verliezen en de wereld ten onder gaat door wat wij zelf als mensheid aanrichten. Waarbij we onszelf dan wel ook meteen de vraag stelden: is het écht zo of is het een uitwerking van alle berichten in de media, die immers heel goed zijn in het creëren van paniekgevoelens.”

Shechter benadrukt, zoals ook al bij eerdere creaties, dat hij geen producties over politieke onderwerpen maakt, maar hij is wel buitengewoon gefascineerd door het efféct van politiek op mensen. “Voor de duidelijkheid: we voerden geen uitvoerige politieke discussies, we werkten, speelden met dat wat kwam bovendrijven: het besef dat we in de westerse wereld onder een heel dun laagje welvaart leven, dat de gedachte dat we voor altijd oké zullen zijn slechts een illusie is. En ja, ook de jongste dansers bleken dat heel duidelijk te voelen. Iederéén kan dat voelen, zelfs wanneer je er, zoals kinderen, misschien nog niet over kunt praten.”

Poëtische verbeelding
Op de vraag hoe je dat soort gevoelens in dans vertaalt, antwoordt Shechter: “Allereerst door simpelweg te gaan bewegen. Door te kijken hoe het lichaam met die gevoelens omgaat, erop reageert. En in de tweede plaats door te zorgen voor een poëtische verbeelding, in plaats van een letterlijke, beschrijvende verbeelding. Je gaat op zoek naar de schoonheid in dat wat ontstaat, in 3D, zoals een schilder of een beeldhouwer. Mijn probleem is wel altijd: hoe begin ik? Het is voor mij steeds weer een gevecht om een pad te creëren waar het publiek overheen kan lopen en waarbij het zijn fantasie de vrije loop kan laten. Ik houd namelijk absoluut niet van ‘spoon feeding’, wil mensen niets opdringen, niet preken. Als ik zelf toeschouwer ben, kan ik daar ook helemáál niet tegen. Maar het blijft ‘tricky’, het is een heel dunne lijn tussen het creëren van een stuk waarbij iedereen weet waar het over gaat en mensen tegelijkertijd toch alle vrijheid van interpretatie bieden.”

Titanic
Naast eigen composities besloot Shechter voor Grand Finale ook muziek van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski en Franz Lehar te gebruiken, live uitgevoerd door een ensemble van zes musici. “Ik wilde hen in de voorstelling gebruiken als de ‘rots in de branding’, als het vuur dat de dingen gaande houdt.”

Dat leidde in de Britse pers (Shechters gezelschap heeft het Engelse Brighton als basis) tot vergelijkingen met het orkest dat bij het zinken van de Titanic bleef doorspelen. “Ja, die vergelijking trok Tom Scutt, de decor- en kostuumontwerper van Grand Finale, ook meteen. Ik had het zelf niet zo bedoeld, maar Tom heeft zich daar zeker door laten inspireren.”

In zijn eigen composities verwerkte Shechter ook een ‘oud Joods deuntje’ dat in een droom ‘tot hem kwam’. “Grand Finale is een caleidoscoop van elektrische muziek, percussie, Tsjaikovski, enzovoort. Muzikaal gezien is het een heel rijke productie.”

Lachend ten onder
Hoewel hij Grand Finale – genomineerd voor zowel de Britse Olivier Award als de even prestigieuze Amerikaanse Bessie Award – begin 2017 creëerde, is het onderliggende gevoel van paniek en controleverlies volgens Shechter nog even sterk. Bijna luchtig zegt hij: “Reken maar dat de mensheid de boel steeds weer opnieuw en opnieuw verkloot. Het gevoel dat we de grip verliezen op wat er om ons heen gebeurt, is dus niet veranderd.”

Wat de impact van de ‘deprimerende Brexit-nederlaag’ (dit interview met Shechter vond de dag erna plaats) hierop zal zijn, durft hij nog niet te voorspelen, maar los van de mogelijk ernstige gevolgen voor zijn (internationaal samengestelde) gezelschap, ziet hij wel degelijk een verband. “We voelen dat alles in beweging is, alleen weten we totaal niet meer wie of wat de dingen in beweging brengt.”

Toch spreekt uit Shechters Grand Finale zeker niet enkel ‘hel en verdoemenis’. “Er zit absoluut ook hoop in de voorstelling, een bepaalde groteskheid – die je de dingen vanuit een heel ander perspectief doet bekijken – én veel humor, ingegeven door de typisch Joodse manier om met catastrofen om te gaan. Daarbij zou je de tweede helft van de voorstelling als een transformatie kunnen zien. Als een feest ter viering van de ondergang van de wereld. Want: als we er toch aangaan, laten we het dan vooral goed doen.”

Meteen na de voorstelling krijgt hij, zegt Shechter, dan ook heel verschillende reacties. Lachend: “Sommige mensen zeggen: ‘Ik moet nu echt even naar mijn bed en een potje huilen’, maar anderen willen juist helemáál niet naar bed, die hebben – net als ikzelf vaak heb – na afloop juist een enorm ‘up-gevoel’. Vergelijk het met iemand de dood die in de ogen heeft gezien: er is niets wat je méér ‘alive’ en verbonden met het leven doet voelen dan dat.”


‘A mature and magnificent work (…) sulphurous, visceral and surprisingly tender’
The Stage

‘Heart-stopping (…) Hofesh Shechter’s Grand Finale has arrived with a bang’
The Financial Times

Hofesh Shechter Company: Grand Finale | do 21 februari, 20:00, Zuiderstrandtheater

Hofesh Shechter Company: Grand Finale | do 21 februari, 20:00, Zuiderstrandtheater

De titel van zijn nieuwste productie, Grand Finale,  verwijst naar het einde van de wereld. Het is een spectaculair, ambitieus werk voor tien dansers en zes muzikanten, dat tegelijkertijd komisch, grimmig en prachtig is en dat Shechter zelf omschrijft als ‘part gig, part dance, part theatre and wholly original’. In Grand Finale roept Shechter een beeld op van een wereld in vrije val, een wereld in conflict met zichzelf, vol anarchistische energie en gewelddadige komedie. In 2018 werd Grand Finale genomineerd voor een Olivier Award voor ‘Best New Dance Production’. “A mature and magnificent work (…) sulphurous, visceral and surprisingly tender”, aldus The Stage en The Financial Times schreef: “Heart-stopping (…) Hofesh Shechter’s Grand Finale has arrived with a bang”.