fbpx
A/ZDatumLocatie
Photo credit Paul Samuel White

‘Waarom prioriteren we het visuele zintuig?’
Jo Bannon deelt haar visie op het maken van voorstellingen

Deelnemen aan het Artistieke Lab in Maastricht, georganiseerd door Holland Dance Festival, geeft me de kans om van andere artiesten te leren en samen een gedeelde taal te ontdekken in een ondersteunende omgeving. Als ik de kans krijg, neem ik graag afstand van het toeren en het presenteren van mijn werk en keer ik terug naar de praktijk en reflectie. Dan neem ik de tijd om me af te vragen: waarom doe ik wat ik doe? Hoe veranderen mijn practice en mijn werk? Welke aannames heb ik? Waarom, bijvoorbeeld, is theater vaak zo visueel, terwijl we vier andere zintuigen hebben?

 

Artistiek Lab
Begin oktober kwam ik met mijn mede-deelnemers en choreografen Adam Benjamin en Jeanefer Jean-Charles samen voor een danslab over danscompositie en partnering. Ik ben heel nieuwsgierig naar hoe andere uitvoerende artiesten hun werk en bewegingsbeoefening benaderen. Welke taal gebruiken ze? Zijn er verschillen tussen landen als we het over dans en beperkingen hebben? Ik begin aan dit lab wetende dat ik het antwoord op deze vragen niet heb, wat me extra stimuleert om te ontdekken en te leren. Ondanks dat ik meedoe aan een danslab, ziet mijn werk er meestal niet  ‘dansig’ uit. Maar het heeft zeker choreografische elementen. Om een voorbeeld te geven: ik gebruik misschien niet veel fysieke lichamelijke beweging, maar ik choreografeer wel degelijk de relatie tussen lichamen en objecten op het podium. Bij aankomst realiseerde ik me dat iedereen naar dit lab komt met zijn eigen achtergrond, lichamelijkheid en ervaringen en dát biedt bijzondere mogelijkheden bij het partneren in danscomposities.

 

Prioritering van het visuele zintuig
Als maker ben ik geïnteresseerd in het uit elkaar pluizen van voorstellingen tot ik heb ontdekt wat ze kunnen doen of zijn. Als ik een idee heb ga ik op zoek naar hoe ik dit op het podium het best tot leven kan brengen, tot ik de perfecte vorm heb gevonden. En dat is een opwindend proces! Het kan alles zijn… en tegelijkertijd kan het maar één ding zijn, één goed idee. Welk idee zal het zijn? Het is een privilege om te beslissen waar ik in geïnteresseerd ben en om dan te kiezen wat de juiste vorm is om het te presenteren. Het sterkt mijn geloof dat de wereld ter discussie staat, dat we deze samen maken en hermaken. We doen dingen misschien nu op een bepaalde manier, maar we kúnnen ze anders doen. Ik denk bijvoorbeeld vaak na over hoe visueel de wereld is. We hebben een maatschappij geconstrueerd op basis van hoe dingen eruit zien. Maar we hebben víjf zintuigen, dus waarom prioriteren we het visuele zintuig? Als iemand die door de wereld beweegt met een visuele beperking besteed ik altijd aandacht aan hoe ruimtes vóélen. Dat komt dus in mijn werk ook sterk naar voren. In sommige delen van mijn werk experimenteer ik zelfs met het helemáál verwijderen van het visuele zintuig uit voorstellingservaring.

 

Exposure
Voor een van mijn vroege werken, ‘Exposure’, was ik erin geïnteresseerd hoe we elkaar zien, het risico dat verborgen ligt in het gezien worden en de gedeelde intimiteit die daaruit voortkomt. Dit was gebaseerd op het hebben van albinisme, wat ervoor zorgt dat ik me enorm zichtbaar voel in de wereld. Tegelijkertijd is mijn eigen zicht beperkt. Dus die machtsbalans is scheef, als jij me van 100 meter afstand kunt zien en ik jou pas vanaf 5 meter. Op een dag had ik een oogonderzoek en besefte ik: dit is het! In een donkere kamer zitten met iemand anders, waar hij of zij recht in je ogen kijkt met een lampje, gáát over gezien worden op een hele directe, maar beperkte manier (namelijk met een medische blik). Ik heb deze situatie vertaald naar het podium door bijna de hele voorstelling in het donker te hullen, net als het oogonderzoek. Ik wilde graag ontdekken hoe je iemand ‘ziet’ in de volle zin van het woord. Hoe leer je iemand echt kennen, zonder hem of haar visueel te zien?

 

Aansprekend op gevoelsniveau
Met experimenteel werk is er vaak een angst dat mensen het niet zullen begrijpen. Maar dat is de reden waarom ik dit soort voorstellingen juist leuk vind. De helft van de tijd heb ik geen idee wat er gebeurt: ik zie beelden die mijn gevoel aanspreken, maar ik begrijp ze niet per se op een intellectueel niveau. Ook in mijn eigen werk ben ik vooral tevreden als het publiek een bepaald gevoel ervaart. Het maakt dan eigenlijk niet eens uit of ze dat gevoel wel of niet kunnen plaatsen.

 

Liefde voor het ongewone en onbekende
Ik besef nu dat hoe ik het Artistieke Lab vandaag benader – met dat gevoel van niet-weten – precies is zoals ik mijn eigen werk benader. Met ieder project dat ik doe, heb ik geen idee wat ik aan het doen ben. Gewoon omdat ieder project nieuw is. Steeds weer begin ik vanuit het niets. Ik denk dat het onjuist is te geloven dat er een punt zal komen waarop je voelt dat je volledig in staat bent iets te doen. Het werk waar ik van houd komt vaak van de ‘ongewone’ mensen: mensen die meestal onvoldoende gehoord worden. Dit zijn de stemmen die we moeten horen. En ook vaak de meest interessante. Dus als iemand de ambitie heeft om dans of kunst te maken, maar niet weet hoe: je moet het gewoon proberen. Doe het gewoon! En verwacht dat je je zult voelen alsof je niet weet wat je aan het doen bent want, laten we eerlijk zijn, níemand weet dat.

 

 Jo Bannon
Artiest en maker van hedendaagse performance
Bristol, Verenigd Koninkrijk

 

Artistiek Lab
Tijdens het Europe Beyond Access project worden er vijf Artistieke Laboratoria gegeven, die uitvoerende artiesten met een beperking uit alle partnerlanden samenbrengen, voor een weeklang proces van artistieke experimentatie en professionele uitwisseling. EBA Laboratoria zijn ontwikkeld om dansartiesten te ondersteunen die ervaring hebben met het maken van professioneel werk en die begonnen zijn om hun eigen weg te vinden naar choreografie of het maken van dans. We hopen dat de Labs de deelnemende artiesten zullen uitdagen – om nieuwe methodologieën te delen, maar ook om deelnemers te laten nadenken over hun eigen plek en reis in de dansecologie.